پیوندها
نظر سنجي

آیینه رسانه ها

تاریخ و ساعت ارسال :23 مرداد 1396 | 13:12

مجمع تشخیص مصلحت؛ نهادی کارآمد در جهت حفظ مصالح نظام


نظام جمهوری اسلامی برپایه خواست و اراده ملت در 22 بهمن 1357 خورشیدی به پیروزی رسید و به شکل گیری نظامی مردم سالار در این میهن انجامید که آن را می‌توان از بی بدیل ترین نظام‌های سیاسی در جهان معاصر ارزیابی کرد. گنجانده شدن 2 شاخصه مهم تعهد به اسلام و مردم سالاری در قوانین اجرایی آن از اصلی‌ترین ویژگی های این نظام به شمار می رود.

مجلس شورای اسلامی با وظیفه قانون گذاری و تحکیم قانون اساسی به عنوان نماد جمهوریت و مردم سالاری محسوب می شود که با انتخاب مستقیم نمایندگان به وسیله مردم تحقق می یابد و شورای نگهبان با رسالت تطبیق قانون ها با قانون اساسی و شرع اسلام یکی دیگر از جلوه های حاکمیت اسلام است.

در نخستین سال های شکل‌گیری و برپایی نظام اسلامی، اختلاف نظر درباره منطبق‌ ساختن قوانین کشور با احکام شرع و قانون اساسی وجود داشت. در چنین مواقعی شورای نگهبان به دلیل نوع و شیوه قانون گذاری در کشور، موظف بود تا نظر خود را به مجلس شورای اسلامی اعلام کند و مصوبه را برای اصلاح به مجلس بازگرداند و تاکید مجلس شورای اسلامی بر مصوبه خود و تامین نشدن نظر شورای نگهبان شرایطی را به وجود آورد که ضرورت ایجاد یک نهاد فصل الخطاب برای تشخیص مصلحت، امری اجتناب ناپذیر بود.

سرانجام پس از مکاتبه هایی میان مقام های عالی رتبه کشور، نامه ای برای چاره جویی در این باره به امام خمینی (ره) در بهمن 1362 خورشیدی نوشته شد و این نامه به امضای آیات عظام خامنه ای رییس جمهوری وقت، مرحوم هاشمی رفسنجانی رییس وقت مجلس شورای اسلامی، موسوی اردبیلی رییس وقت دیوان عالی کشور، نخست وزیر وقت و حجت الاسلام حاج سید احمد خمینی رسید و به حضور بنیان گذار انقلاب اسلامی تقدیم شد.

دیده بان همیشه بیدار انقلاب در پاسخ به این درخواست در 17 بهمن 1366 خورشیدی دستور تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام را صادر کردند. در بخشی از پیام ایشان آمده است: «آقایان توجه داشته باشند که مصلحت نظام از امور مهمه ای است که گاهی غفلت از آن موجب شکست اسلام عزیز می‌گردد. امروز جهان اسلام، نظام جمهوری اسلامی ایران را تابلوی تمام نمای حل معضلات خویش می‌داند.»

این مجمع که در آغاز تاسیس، تنها با هدف تشخیص مصلحت در موارد اختلاف میان مجلس و شورای نگهبان شکل گرفته بود، هنگامی که قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در 1368 خورشیدی بازنگری شد پس از بحث های بسیار درباره جایگاه مجمع تشخیص مصلحت، وظایف یازده گانه ای مستند به اصول 112، 111، 110 و 177 برعهده این مجمع قرار گرفت تا به عنوان حلقه تکمیلی در حاکمیت نظام جمهوری اسلامی در شرایط مختلف به ایفای نقش بپردازد.

مجمع تشخیص مصلحت نظام از 6 بخش رییس، دبیر، شورا، کمیسیون های دایمی، دبیرخانه، مرکز تحقیقات استراتژیک تشکیل شده است. علاوه بر اینها، معاونت های هماهنگ کننده، اطلاع رسانی و امور بین الملل، امور حقوق و کمیسیون ها، امور قوا و شوراها، حفاظت و بازرسی و معاونت اجرایی از دیگر ارکان تشکیل دهنده این نهاد محسوب می شوند. شمار اعضای این مجمع 44 تن ثابت و یک عضو مهمان متناسب با موضوع جلسه است که اعضای ثابت هر پنج سال یک بار با حکم آیت الله خامنه ای مقام معظم رهبری انتخاب می‌شوند. آیت الله هاشمی رفسنجانی از 1368 خورشیدی تا آخرین روز حیات، ریاست این مجمع را بر عهده داشت.

**وظایف مجمع تشخیص مصلحت نظام
این نهاد انقلابی بنابر اصول و بندهای قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران وظایف و کارکردهای مهمی را برعهده دارد.

1- ارایه مشاوره به مقام معظم رهبری در تعیین سیاست های کلی نظام (به استناد بند 1 اصل 110 قانون اساسی)
2- پیشنهاد چگونگی حل مشکل های نظام که از روش های معمول قابل حل نیست به مقام معظم رهبری (به استناد بند 8 اصل 110 قانون اساسی)
3- تشخیص مصلحت در مواردی که مصوبه مجلس شورای اسلامی را شورای نگهبان خلاف موازین شرع و یا قانون اساسی بداند (به استناد اصل 112 قانون اساسی)
4- مشاوره در اموری که مقام رهبری به مجمع ارجاع می‌دهد (به استناد اصل 112 قانون اساسی)
5- نظارت بر حسن اجرای سیاست های کلی نظام (به استناد نامه مورخ 17.1.1377 مقام معظم رهبری)
6- مشاور رهبری در موارد اصلاح یا تتمیم قانون اساسی (به استناد اصل 177 قانون اساسی)
7- عضویت اعضای ثابت مجمع در شورای بازنگری قانون اساسی (به استناد اصل 177 قانون اساسی)
8- انتخاب یکی از فقیهان شورای نگهبان برای عضویت در شورای موقت رهبری (به استناد اصل 111 قانون اساسی)
9- تصویب برخی از وظایف رهبری برای اجرای به وسیله شورای موقت رهبری (به استناد اصل 111 قانون اساسی)
10-انتخاب جایگزین هر یک از اعضا شورای موقت رهبری در صورت نداشتن توانایی انجام وظایف (به استناد اصل 111 قانون اساسی)
11- پیشنهاد چگونگی اتخاذ تصمیم شورای موقت رهبری درباره وظایف مطرح شده در بندهای اصل 110 که در اصل111 نیز تصریح شده است.

گروه اطلاع رسانی ایرنا به منظور آشنایی با این نهاد تاثیرگذار، دوره های مختلف این مجمع را بررسی و مرور کرده است.

**دوره نخست
دوره نخست شکل گیری مجمع از 1366 خورشیدی تا 1368 خورشیدی بود که با فرمان امام خمینی(ره) آغاز شد. وجود جنگ تحمیلی و شرایط خاص سیاسی و اجرایی کشور از ویژگی های خاص این دوره است.

فقیهان شورای نگهبان، آیت الله خامنه ای رییس جمهوری وقت، آیت الله هاشمی رفسنجانی رییس مجلس وقت، موسوی اردبیلی رییس شورای عالی قضایی، توسلی، موسوی خوئینی ها، میرحسین موسوی نخست وزیر وقت، حجت الاسلام سید احمد خمینی ترکیب اعضای مجمع را در این دوره تشکیل می دادند.

**دوره دوم
دوره دوم مجمع تشخیص مصلحت نظام در پایان جنگ تحمیلی در 1368 خورشیدی و پس از بازنگری قانون اساسی در این قانون با وظایف مشخص شده در بندها و اصول 110، 111، 112 و 177 تشکیل شد.

ترکیب اعضای مجمع در این دوره برپایه حکم آیت الله خامنه ای مقام معظم رهبری در 12 مهر 1368 خورشیدی را 6 تن از فقیهان شورای نگهبان، رییسان سه قوه مجریه، مقننه و قضاییه، وزیر یا رییس کمیسیون مجلس شورای اسلامی مربوط (اگر موضوع بحث مجمع مربوط به وی باشد)، محمدرضا مهدوی کنی، یوسف صانعی، سید احمد خمینی، سید محمّد موسوی خوئینی ها، محمّد علی موحدی کرمانی، حسن صانعی، محمّدرضا توسلی، عبدالله نوری و میرحسین موسوی تشکیل می دادند.

**دوره سوم
افزایش اعضای حقیقی متشکل از شخصیت های عالی رتبه کشور در 1375 خورشیدی در دوره سوم مجمع سبب شد تا این مجمع وارد دوران جدیدی از پویایی و بالندگی خود در جهت انجام دادن کامل وظایف قانونی شود.

رییسان سه قوه مجریه، مقننه و قضاییه، فقیهان شورای نگهبان و وزیر یا رییس دستگاهی که موضوع بحث در مجمع مربوط به آن باشد، شخصیت های حقوقی این دوره از مجمع را تشکیل می دادند.

آقایان هاشمی رفسنجانی، مهدوی کنی، امینی نجف آبادی، واعظ طبسی، احمد جنتی، امامی کاشانی، حسن حبیبی، میرحسین موسوی، ولایتی، محمدی ری شهری، حسن صانعی، حسن روحانی، موسوی خوئینی ها، عسگر اولادی، دری نجف آبادی، علی لاریجانی، مصطفی میر سلیم، توسلی محلاتی، عبدالله نوری، مرتضی نبوی، فیروز آبادی، غلامرضا آقازاده، بیژن نامدار زنگنه، محمّد هاشمی، محسن نوربخش و محسن رضایی شخصیت های حقوقی آن بودند که برپایه حکم مقام معظم رهبری در 27 اسفند 1375 خورشیدی منصوب شدند.

** دوره چهارم
دوره چهارم مجمع را می توان فعال ترین و سازمان یافته ترین دوران مجمع نام برد که از 1380 خورشیدی با حکم مقام معظم رهبری برای مدت پنج سال آغاز شد. این مجمع در این دوره علاوه بر برطرف کردن موارد اختلاف میان مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان توانست برخی از مشکل های ارجاع شده به آن مجمع را برطرف و در جهت تعیین و تثبیت سیاست‌های کلی کشور حرکت کند.

شخصیت های حقیقی ترکیب اعضای مجمع در دوره چهارم را هاشمی رفسنجانی، ابراهیم امینی نجف آبادی، عباس واعظ طبسی، احمد جنتی، محمد امامی کاشانی، محمدعلی موحدی کرمانی، حسن حبیبی، میرحسین موسوی، آقای علی اکبر ولایتی، محمدی ری شهری، حاج شیخ حسن صانعی، حسن روحانی، حبیب الله عسگراولادی، دری نجف آبادی، علی لاریجانی، مصطفی میرسلیم، محمدرضا توسلی محلاتی، مرتضی نبوی، حسن فیروز‌آبادی، غلامرضا آقازاده، بیژن نامدار زنگنه، محمد هاشمی، محسن رضایی، علی‌اکبر ناطق نوری، محمدرضا عارف، غلامعلی حداد عادل، مجید انصاری، حسین مظفر، محمدرضا باهنر و محمدجواد ایروانی تشکیل دادند.

** دوره پنجم
آیت‌الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی در هشتم اسفند 1385 خورشیدی در حکمی ترکیب جدید مجمع تشخیص مصلحت نظام را برای یک دوره پنج ساله به این ترتیب معرفی کردند که عبارت بودند از: رییسان سه قوه، فقیهان شورای نگهبان، وزیر یا رییس دستگاهی که موضوع بحث به آن دستگاه مربوط باشد.

اعضای دیگر این مجمع را هاشمی رفسنجانی، احمد جنتی، واعظ طبسی،ابراهیم امینی نجف آبادی، غلامعلی حداد عادل، امامی کاشانی، موحدی کرمانی، حسن حبیبی، میرحسین موسوی، آقای علی اکبر ولایتی، دری نجف آبادی، محمدی ری شهری، حاج شیخ حسن صانعی، حسن روحانی، حبیب الله عسکراولادی، علی لاریجانی، محمدرضا باهنر، مجید انصاری، سید مصطفی میرسلیم، توسلی محلاتی، سیدمرتضی نبوی، علی‌اکبر ناطق نوری، سید حسن فیروز‌آبادی، غلامرضا آقازاده، بیژن نامدار زنگنه، محسن رضایی، حسین مظفر، محمد هاشمی، محمدرضا عارف، محمد جواد ایروانی، پرویز داودی، غلامحسین محسنی اژه ای ، آقای علی آقا محمدی، محمد فروزنده و داود دانش جعفری تشکیل می دادند.

**دوره ششم
دوره ششم مجمع تشخیص مصلحت نظام در ۲۴ اسفند ۱۳۹۰ خورشیدی با انتصاب اعضای جدید مجمع تشخیص مصلحت نظام شامل: شخصیت‌های حقوقی رییسان محترم سه قوه، فقیهان شورای نگهبان، دبیر شورای عالی امنیت ملی و وزیر یا رییس دستگاه مربوطه آغاز به کار کرد.

همچنین شخصیت های حقیقی این دوره از مجمع را آیت الله هاشمی رفسنجانی، شیخ احمد جنتی، عباس واعظ طبسی، ابراهیم امینی نجف آبادی، سیدمحمود هاشمی شاهرودی، محمدعلی موحدی کرمانی، علی اکبر ناطق نوری، حاج شیخ حسن صانعی، حسن روحانی، قربانعلی دری نجف آبادی، غلامحسین محسنی اژه ای، محمود محمدی عراقی، غلامرضا مصباحی مقدم، مجید انصاری، غلامرضا آقازاده، علی آقا محمدی، محمد جواد ایروانی، محمدرضا باهنر، غلامعلی حداد عادل، حسن حبیبی، داود دانش جعفری، پرویز داودی، محسن رضایی، محمدحسین صفارهرندی، حبیب الله عسگر اولادی، محمدرضا عارف، محمد فروزنده، سیدحسن فیروزآبادی، علی لاریجانی، حسین مظفر، حسین محمدی، سیدمصطفی میرسلیم، سیدمرتضی نبوی، علی اکبر ولایتی، صادق واعظ زاده و آقای احمد وحیدی تشکیل می دادند.

**دوره هفتم
دوره هفتم مجمع تشخیص مصلحت نظام در ۲3 مرداد 1396خورشیدی با انتصاب اعضای جدید مجمع تشخیص مصلحت نظام شامل، شخصیت‌های حقوقی رییسان محترم سه قوه، فقیهان شورای نگهبان، دبیر شورای عالی امنیت ملی و وزیر یا رییس دستگاه مربوطه فعالیت خود را شروع کرد.
همچنین از شخصیت های حقیقی این دوره می توان از آقایان سیّدمحمود هاشمی شاهرودی، شیخ احمد جنتی، امینی نجف‌آبادی، موحدی کرمانی، ناطق نوری، حاج شیخ حسن صانعی، محسنی اژه‌ای، مجتهد شبستری، سیّدابراهیم رئیسی، درّی نجف‌آبادی، محمّدی‌عراقی، مجید انصاری، مصباحی‌مقدم، غلامرضا آقازاده، علی آقامحمّدی، محمود احمدی‌نژاد، محمّدجواد ایروانی، محمّدرضا باهنر، احمد توکّلی، سعید جلیلی، غلامعلی حدّادعادل، داود دانش‌جعفری، پرویز داودی، محسن رضائی، سیّدمحمد صدر، محمّدحسین صفارهرندی، محمّدرضا عارف، محمّد فروزنده، سیّدحسن فیروزآبادی، محمّدباقر قالیباف، حسین محمّدی، حسین مظفّر، سیّدمصطفی میرسلیم، سیّدمحمّد میرمحمّدی، سیّدمرتضی نبوی، علی‌اکبر ولایتی، صادق واعظ‌زاده و احمد وحیدی نام برد.

از اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام در دوره ششم اکبر هاشمی رفسنجانی، واعظ طبسی، حسن حبیبی و حبیب الله عسگر اولادی فوت کردند.
در دوره هفتم 6 عضو جدید حقیقی شامل مجتهد شبستری، سید ابراهیم رییسی، احمدتوکلی، سید محمد صدر، محمدباقر قالیباف و سید محمد میر محمدی اضافه شده اند.

*گروه اطلاع رسانی
خبرنگار: مهسا شریفی**انتشاردهنده:شهربانو جمعه
**پژوهشم**2059**9131
ایرنا پژوهش، کانالی برای انعکاس تازه ترین تحلیل ها، گزارش ها و مطالب پژوهشی ایران وجهان، با ما https://t.me/Irnaresearchهمراه شوید.

انتهای پیام /*



کلید واژه ها :



پرسش و پاسخ مستقیم
با آیت الله